ผมได้เรียนรู้ความแตกต่างระหว่างผู้นำ และเจ้านาย ครั้งแรกผ่านหนังสือสายบริหารองค์กรและบุคลากรแบบแหวกแนว ที่มีชื่อว่า Slack: Getting Past Burnout, Busywork and the Myth of Total Efficiency

หนังสือเล่มนี้ ผมมาทราบภายหลังว่าผู้ที่นำมาเผยแพร่ให้เป็นที่รู้จักในบริษัทซอฟต์แวร์ชื่อดังย่านถนนพระราม 4 คือหนึ่งในผู้ที่สัมภาษณ์และรับผมเข้าทำงานที่นี่นั่นเอง เขาผู้นั้นคือ…
เบน… ชลาทิศ !!
เบน… เอฟเฟล็ค !!
พอดีกว่า เขาคือ Benjamin Scherrey ครับ

มีบทหนึ่งที่ผมจำชื่อได้แม่น คือ Leadership vs “Leadership” ในวรรคแรกก็กล่าวประโยคเด็ดไว้ว่า 

THERE’S LEADERSHIP, and then there’s “leadership.” The first conveys vision, engenders confidence, and encourages striving toward common goals. The other doesn’t.

ผมขอชี้นำผู้อ่านเลยว่า Leadership คือ ผู้นำ และ “Leadership” ก็คือ เจ้านาย (ผู้บริหารโดยตำแหน่ง / หัวโขน) ความแตกต่างอยู่ที่ ผู้นำจะบ่งบอกวิสัยทัศน์, สร้างความเชื่อมัน, และกระตุ้นให้เกิดความมุ่งมั่นไปสู่เป้าหมายร่วมได้ ในขณะที่เจ้านายไม่ทำ (เอาแต่สั่งอย่างเดียวก็ว่าได้กระมัง)

ทีนี้เราลองเอาคำพูดสั้น ๆ จาก E. M. Kelly มาใส่ให้รูปข้างต้น เพื่อให้เห็นความแตกต่างอย่างชัดเจนที่สุด

รูปบน… A boss says, “Go!” … เจ้านาย พูดว่า “ไป(ทำงานซะ)!”
รูปล่าง… A leader says, “Let’s go!” … ผู้นำ พูดว่า “ไปกันเถอะพวกเรา!”

โชคดีจริงที่มีบทความในเรื่องนี้เป็นภาษาไทย ซึ่งเขียนโดยคุณ Monchai เรื่อง ผู้นำ เริ่มที่การกล้าตัดสินใจ และลงมือทำ (3) ผู้นำ กับ ผู้บริหาร ผมชอบการเปรียบเทียบข้างล่างนี้มาก (ขออนุญาตคัดลอกมา ณ ที่นี้ด้วย) ช่วยให้เห็นภาพชัดเจนขึ้นครับ

นาย
ใช้สรรพนามว่า “ผม”
ทำตามหน้าที่ให้ถูกต้อง “ตามระเบียบ”
“สั่ง” ให้ลูกน้องมาตรงเวลา
ออก “คำสั่ง” ให้ทำ
สร้าง “ความกลัว”
“รู้” ว่าทำงานให้สำเร็จได้อย่างไร
เมื่อมีความเสียหาย “หาผู้รับผิดชอบ”
กดขี่, ก่นด่า

..

ผู้นำ
ใช้สรรพนามว่า “เรา”
ทำด้วยความรัก ทำงานที่ “ควรจะทำ”
“มา” ทำงานก่อนเวลา
ให้คำ “แนะนำ” ให้ทำ
สร้างความ “กระตือรือร้น”
“แสดงวิธีทำงาน” ให้ดูว่าสามารถทำให้สำเร็จได้อย่างไร
เมื่อมีความเสียหาย “แก้ไข” ความเสียหายที่เกิดขึ้น
ป้องกัน, แก้ไข, ก่อสร้างสิ่งใหม่ๆ ที่ดีขึ้น

โดยทั่วไป ชีวิตการทำงานไม่ว่าจะที่ใดนั้น ย่อมมีทั้งประเภทผู้นำและประเภทเจ้านายแหละครับ ผมคิดว่าใคร ๆ ก็อยากเลือกได้ผู้นำที่ดีกันทั้งนั้น แต่สุดท้ายก็ต้องยอมรับความจริงที่ว่าเราไม่สามารถเลือกหรือควบคุมคนอื่นให้เป็นอย่างที่ใจเราต้องการ แถมเอาเข้าจริง ผมก็ยังไม่เคยเจอคนประเภทผู้น๊ำผู้นำ กล่าวคือ แสดงภาวะความเป็นผู้นำได้ทุกวี่วันและทุกสถานการณ์ ในบางครั้งผู้นำเก่ง ๆ ก็สามารถพลิกแพลงเล่นบทบาทเจ้านายได้เช่นกัน ส่วนคนที่แสดงตนเป็นประเภทเจ้านายเพียว ๆ เลย อันนี้เคยเจอครับ แต่ก็เป็นส่วนน้อย มองว่าเป็นการเพิ่มสีสันให้ชีวิตการทำงาน =)

ในศาสตร์ด้านพฤติกรรมองค์กร มีทฤษฎีหนึ่งกล่าวว่า ภาวะความเป็นผู้นำนั้นเป็นคุณลักษณะเฉพาะตัวที่ติดตัวมาและไม่สามารถฝึกฝนกันได้ (Trait theory: Leaders are born, not made) แต่ผมไม่เห็นด้วย และคิดว่ามันสามารถพัฒนากันได้ ดูจากคุณลักษณะของผู้นำข้างบนแล้ว หลายข้อเราสามารถเริ่มทำได้ทันทีด้วยซ้ำ และการที่ไม่มีสูตรสำเร็จตายตัวเหมือนคณิตศาสตร์ ที่ระบุชัดว่าการเป็นผู้นำที่ดีต้องทำอย่างไร จึงเปิดโอกาสให้เส้นทางและรูปแบบของความเป็นผู้นำมีได้หลากหลาย

และแม้เราไม่สามารถควบคุมชีวิตคนอื่นได้ แต่เราก็สามารถเลือกเส้นทางชีวิตของตัวเองได้ครับ
ผู้นำที่ดี อยู่แค่เอื้อม